Kατηγορίες

  • Χωρίς κατηγορίες

3η Σεπτέμβρη – 43 χρόνια μετά. Η ημέρα που ο Ανδρέας άλλαξε την πολιτική στην Ελλάδα

ΓΡΑΦΕΙ Η ΝΙΚΟΛ ΛΕΙΒΑΔΑΡΗ
[email protected]

Ηταν πρωί της Τρίτης 3 Σεπτεμβρίου του 1974. Ο Ανδρέας Παπανδρέου βρισκόταν μόνος σε ένα δωμάτιο του ξενοδοχείου «King’s Palace». Στα χέρια του κρατούσε ένα κείμενο επτά σελίδων και 2.419 λέξεων που είχε δακτυλογραφήσει και φωτοτυπήσει την προηγούμενη νύχτα η Αγγέλα Κοκόλα και το οποίο έφερε τον τίτλο «Ιδρυτική Διακήρυξη Βασικών Αρχών και Στόχων».

Το ίδιο ξημέρωμα είχε βρει μια ομάδα… πολιτικά «απείθαρχων» νεαρών να ξενυχτά στη «Σόνια» – το ιστορικό στέκι της λεωφόρου Αλεξάνδρας, που είχε καταγραφεί ως το ιδεολογικό οχυρό του φοιτητικού συλλόγου Παναρμόνια. Με τακτικούς θαμώνες, μεταξύ πολλών άλλων, τον Γιάννη Ζαφειρόπουλο, τον Στέφανο Μανίκα, τον Μηνά Σταυρακάκη, τον Κώστα Λαλιώτη, τη Μένη Μαλιώρη, τον Στέφανο Τζουμάκα. Σ’ εκείνο δε το ξενύχτι της 3ης Σεπτέμβρη η ομάδα είχε μαζευτεί για να επικυρώσει την ένταξή της στην «Αριστερά της Αριστεράς» και τη στράτευσή της στο -άκρως αμφισβητούμενο από την παλαιά πολιτική τάξη- εγχείρημα του Ανδρέα.

Οι ίδιες μαρτυρίες λένε ότι, επίσης εκείνο το πρωί, ο Πέτρος Λάμπρου έκοβε νευρικές βόλτες στο πεζοδρόμιο του Συντάγματος έξω από το «King’s Palace», περιμένοντας αν θα φανεί ο Γιάννης Αλευράς για να ειδοποιήσει τον Ανδρέα. Και λένε ακόμη ότι ο ίδιος ο Ανδρέας, εξίσου νευρικός και αγχωμένος, ρωτούσε συνεχώς τον Θανάση Τσούρα εάν «ήρθαν όλοι;».

Η ιστορική συνέντευξη Τύπου

Τελικά, ο Γιάννης Αλευράς δεν φάνηκε ποτέ, ήρθαν όμως «όλοι» οι υπόλοιποι – και ακόμη περισσότεροι. Και λίγες ώρες αργότερα, μεσημέρι εκείνης της ίδιας Τρίτης, ο Ανδρέας Παπανδρέου, φορώντας λευκό πουκάμισο και μια σκούρα δερμάτινη ζώνη, διάβαζε όρθιος, σε μια κατάμεστη αίθουσα και σε μια ιστορική συνέντευξη Τύπου στο «King’s Palace» τη διακήρυξη της 3ης Σεπτέμβρη. Ηταν η πολιτική πράξη γέννησης του ΠΑΣΟΚ και το πολιτικό συμβόλαιο μιας ακήρυχτης κοινωνικής επανάστασης στη μεταχουντική Ελλάδα.

Σαράντα τρία χρόνια μετά, εκείνο το ΠΑΣΟΚ -το ΠΑΣΟΚ του Ανδρέα τουλάχιστον- δεν είναι πια εδώ. Η διακήρυξη της 3ης του Σεπτέμβρη όμως παραμένει υπαρκτό και ιστορικό σημείο αναφοράς στον διάλογο για την εξέλιξη, τον μετασχηματισμό και τις αντοχές του ριζοσπαστικού σοσιαλισμού.

Και οι συμβολισμοί, τα πρόσωπα και το παρασκήνιο που οδήγησαν στη διακήρυξη εξακολουθούν να έχουν τη δική τους, ιδιαίτερη αξία. Σ’ αυτούς τους συμβολισμούς, η ιστορία λέει ότι η τελική επεξεργασία της διακήρυξης έγινε τη Δευτέρα 2 Σεπτεμβρίου στο Καστρί από τρία ηγετικά στελέχη του ΠΑΚ -τον Γιάννη Ζαφειρόπουλο, μετέπειτα βουλευτή του ΠΑΣΟΚ στην Ηλεία, τον καθηγητή Μανώλη Παπαθωμόπουλο και τον Δαμιανό Βασιλειάδη- παρόντος του Ανδρέα Παπανδρέου.

Στις δε μεγάλες εντάσεις της περιόδου έχουν καταγραφεί οι διαφωνίες μεταξύ ΠΑΚ εσωτερικού και εξωτερικού για το αν έπρεπε και η ονομασία του νέου κόμματος και η διακήρυξη να περιλαμβάνουν τους όρους «Σοσιαλιστικό» και «Κίνημα». Ιστορικά καταγεγραμμένη είναι, άλλωστε, και η προσπάθεια που κατέβαλλε ως την τελευταία βραδιά ο Γιάννης Αλευράς να μεταπείσει τον Ανδρέα Παπανδρέου και να τον αποτρέψει από τη δημιουργία του νέου κόμματος. Αντ’ αυτού, του ζητούσε να ηγηθεί της Ενωσης Κέντρου, ως συνεχιστής του ονόματος και της πολιτικής πορείας του πατέρα του, Γεωργίου Παπανδρέου.

Ο Ανδρέας, ωστόσο, είχε πάρει τις αποφάσεις του. Στις 3 Σεπτέμβρη του 1974 ανακοίνωσε την ίδρυση του ΠΑΣΟΚ, διόρθωσε το αρχικό λογότυπο που είχε κατατεθεί στον Αρειο Πάγο και εμφάνιζε το όνομα του νέου φορέα ως «Πανελλήνιο Σοσιαλιστικό Κόμμα» και η ιδρυτική διακήρυξη υπεγράφη καταρχάς από 101 στελέχη προερχόμενα κυρίως από το ΠΑΚ αλλά και από μια ενθουσιώδη τότε νεολαία…

 

Δημοσιεύτηκε στο φύλλο 13 της εφημερίδας Νέα Σελίδα, 3/09/2017

Αφήστε ένα σχόλιο

Μπορείς να χρησιμοποιήσεις τα παρακάτω HTML tags

<a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>